Είδαμε την “Αθανασία” – Κριτική της Παράστασης

Η παράσταση Αθανασία παρουσιάζεται στο Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου – Μαριάννα Τόλη, σε σκηνοθεσία του Θανάση Ζερίτη με πρωταγωνίστρια την Έλλη Τρίγγου. Το έργο της Νεφέλη Μαϊστράλη πραγματεύεται τη σχέση πίστης, εξουσίας και κοινωνικής ανάγκης για το «θαύμα», εξετάζοντας πώς η συλλογική επιθυμία για υπέρβαση της πραγματικότητας μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό εξαπάτησης και χειραγώγησης.

• Κριτική Κάτια Σωτηρίου
• Ημερομηνία Δημοσίευσης 4/3/2026

Η σύγχρονη ελληνική δραματουργία τα τελευταία χρόνια αναζητά νέους τρόπους να επαναπροσδιορίσει τη σχέση ανάμεσα στο άτομο και τη συλλογικότητα, ανάμεσα στην πίστη και την πολιτική, ανάμεσα στην ανάγκη για νόημα και στην αδυσώπητη πραγματικότητα της καθημερινότητας. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η παράσταση «Αθανασία», το νέο έργο της Νεφέλης Μαϊστράλη που παρουσιάζεται στο Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου – Μαριάννα Τόλη. Πρόκειται για μια θεατρική πρόταση που επιχειρεί να φωτίσει το φαινόμενο της λαϊκής πίστης ως σύνθετου κοινωνικού και ψυχολογικού μηχανισμού.

Η μορφή της Αθανασίας, όπως παρουσιάζεται στο έργο, βασίζεται στη φιγούρα της γυναίκας που εμφανίστηκε στα δυτικά προάστια της Αθήνας ως φορέας θεϊκής χάρης και πνευματικής δύναμης. Σύμφωνα με τη λαϊκή αφήγηση που διαμορφώθηκε εκείνη την περίοδο, η γυναίκα αυτή θεωρήθηκε ότι είχε τη δυνατότητα να θεραπεύει ασθένειες και να καθοδηγεί τους πιστούς προς την πνευματική λύτρωση.

Η δραματουργική επιλογή της Μαϊστράλη να τοποθετήσει στο επίκεντρο αυτού του πραγματικού περιστατικού τη μορφή της Αθανασίας επιτρέπει στο έργο να λειτουργήσει ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα: ως ιστορική αναφορά και ως συμβολική διερεύνηση της ανθρώπινης ανάγκης για πίστη. Η παράσταση συνενώνει και την ιστορία με το λεγόμενο «θαυματουργό νερό» μιας πηγής στο Καματερό, το οποίο υποτίθεται ότι είχε θεραπευτικές ιδιότητες. Χιλιάδες άνθρωποι κατέφθαναν καθημερινά για να πάρουν το νερό, δημιουργώντας ένα φαινόμενο που βρέθηκε στο επίκεντρο τόσο της λαϊκής ευλάβειας όσο και της δημόσιας αμφισβήτησης.

Η δεκαετία του 1960 στην Ελλάδα ήταν μια περίοδος έντονων κοινωνικών μετασχηματισμών. Η αστικοποίηση, η εσωτερική μετανάστευση και οι οικονομικές δυσκολίες δημιούργησαν μια κοινωνία γεμάτη αβεβαιότητα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η υπόσχεση μιας θαυματουργής θεραπείας ή μιας θεϊκής παρέμβασης αποκτούσε ιδιαίτερη δύναμη. Το «νερό του Καματερού» αλλά και η Αγία Αθανασία μετατράπηκαν έτσι σε σύμβολο ελπίδας για ανθρώπους που βρίσκονταν αντιμέτωποι με ασθένεια, φτώχεια ή προσωπική απόγνωση.

Η σκηνοθετική προσέγγιση αναδεικνύει τη διάσταση της συλλογικής εμπειρίας μέσα από τα σύγχρονα μέσα. Οι φωνές του πλήθους στα socila, οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις και η ένταση της προσμονής δημιουργούν την αίσθηση μιας κοινότητας που αναζητά απεγνωσμένα ένα σημείο επαφής με το υπερβατικό. Μέσα από αυτές τις σκηνές, η παράσταση εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η πίστη μετατρέπεται σε συλλογικό γεγονός. Το θαύμα δεν παρουσιάζεται ως ένα απλό υπερφυσικό περιστατικό, αλλά ως αποτέλεσμα μιας διαδικασίας όπου οι άνθρωποι, μέσα από την κοινή τους επιθυμία, δημιουργούν έναν κοινό μύθο. Το νερό του Καματερού, σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται λιγότερο ένα φυσικό αντικείμενο και περισσότερο ένα σύμβολο της ανάγκης για λύτρωση.

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Θανάση Ζερίτη επιλέγει συνειδητά τον δρόμο του σαρκασμού και της ειρωνείας ως βασικό ερμηνευτικό κλειδί για την προσέγγιση ενός τόσο ευαίσθητου θέματος όπως η εκμετάλλευση της πίστης. Αντί να αντιμετωπίσει το φαινόμενο της «Αγίας Αθανασίας» και του νερού με βαρύτητα ή διδακτισμό, η σκηνοθεσία δημιουργεί μια σκηνική γλώσσα που αποκαλύπτει μέσα από σύγχρονες social media εκδοχές, τις αντιφάσεις του μέσα από λεπτές αλλά διαρκείς αποστασιοποιήσεις, μετατρέποντας την ένταση της πίστης σε ένα θέαμα που κινείται ανάμεσα στο τραγικό και στο γκροτέσκο. Ο σαρκασμός δεν λειτουργεί ως εύκολη γελοιοποίηση των πιστών, αλλά ως εργαλείο κριτικής αποδόμησης των μηχανισμών που μετατρέπουν την ανάγκη για ελπίδα σε αντικείμενο εκμετάλλευσης. Μέσα από αυτή την ειρωνική απόσταση, η παράσταση κατορθώνει να αναδείξει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην όποια πνευματικότητα και στην κατασκευή του θαύματος ως κοινωνικού θεάματος, οδηγώντας τον θεατή σε μια πιο στοχαστική και λιγότερο συναισθηματικά αυτονόητη πρόσληψη του θέματος.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην συγκινητική, έντονα συναισθηματική ερμηνεία του Γιώργου Νούση ο οποίος ανοίγει την παράσταση με έναν συγκλονιστικό, σχεδόν παραληρηματικό μονόλογο. Είναι η καλύτερη στιγμή της παράστασης, και ίσως μια από τις κορυφαίες θεατρικές στιγμές στη φετινή χρονιά.

Η Έλλη Τρίγγου στον ομώνυμο ρόλο καταφέρνει να αποδώσει με λεπτές αποχρώσεις την αμφισημία της ηρωίδας: μια φιγούρα που ταλαντεύεται ανάμεσα στη θνητή γυναίκα και στο σύμβολο που διεκδικεί να γίνει. Η φιλοδοξία και η απληστία της ηρωίδας της είναι απόλυτα σαφείς στην ερμηνεία της.

Ο Θανάσης Βλαβιανός, στον ρόλο του θείου, προσφέρει μια ιδιαίτερα εύστοχη ερμηνεία, διαμορφώνοντας έναν χαρακτήρα που κινείται διαρκώς ανάμεσα στην απλοϊκή ευπιστία και στη σιωπηρή συνενοχή. Ως ένας από τους στενότερους ανθρώπους στο περιβάλλον της Αθανασίας, χτίζει με προσοχή μια περσόνα που δείχνει να πιστεύει αρχικά στο «θαύμα», την ίδια στιγμή όμως αντιλαμβάνεται πλήρως τη δυναμική της κερδοσκοπίας που αναπτύσσεται γύρω του.

Η Ευαγγελία Καρακατσάνη, στον ρόλο της μητέρας της Αθανασίας αλλά και ως μέρος του στενού κύκλου συνεργατών της, σκιαγραφεί μια φιγούρα σχεδόν λαϊκή, μια μητέρα αδέξια και ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινη. Η ερμηνεία της χαρακτηρίζεται από αυθορμητισμό και αμεσότητα, στοιχεία που προσδίδουν στον χαρακτήρα μια αυθεντική, σχεδόν καθημερινή διάσταση. Ιδιαίτερα έντονη είναι η στιγμή όπου πληροφορείται τον θάνατο της κόρης της, μια σκηνή που αποκτά έντονη δραματική δύναμη και συγκινεί βαθιά.

Ιδιαίτερα αξιόλογες είναι και οι ερμηνείες των υπόλοιπων ηθοποιών. Η Ειρήνη Μπούνταλη, στον διπλό ρόλο της Υπουργού και της απελπισμένης μητέρας, προσφέρει μια ερμηνεία με έντονη δραματική ενέργεια και στιγμές που ισορροπούν ανάμεσα στη συγκίνηση και στη λεπτή ειρωνεία. Παράλληλα, ο Αλέξανδρος Τούντας συμπληρώνει με ακρίβεια το σύνολο της διανομής, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη συλλογική δυναμική της παράστασης.

Η μουσική της Ερατούς Κρεμμύδα, βασισμένη στους στίχους της Μαϊστράλη, λειτουργεί σαν ένα δεύτερο αφηγηματικό επίπεδο της παράστασης. Οι μελωδίες της μοιάζουν να ακολουθούν τον παλμό της ιστορίας, αποτυπώνοντας συναισθήματα και συμπληρώνοντας τον δραματικό της ιστό.

Καθοριστική για τηντης παράστασης είναι και η συμβολή της κινησιολογίας της Σεσίλ Μικρούτσικου, καθώς και ο σχεδιασμός φωτισμών του Σάκη Μπιρμπίλη. Η κίνηση των σωμάτων κα ατμόσφαιρα ι η διαχείριση του φωτός δημιουργούν ένα ιδιαίτερο σκηνικό περιβάλλον ενισχύοντας την αίσθηση μιας ιστορίας που κινείται στα όρια του μύθου και της πραγματικότητας. Στην ίδια κατεύθυνση συμβάλλουν και τα σκηνικά μαζί με τα κοστούμια της Γεωργίας Μπούρδα, τα οποία εντάσσονται αρμονικά στο συνολικό αισθητικό σύμπαν της παράστασης.

Σε επίπεδο θεματικής, η «Αθανασία» εγείρει καίρια ερωτήματα για τη φύση της πίστης στον σύγχρονο κόσμο, την οποία παρουσιάζει ως ανθρώπινη ανάγκη που γεννιέται μέσα από την αβεβαιότητα και τον φόβο. Σε μια κοινωνία όπου οι παραδοσιακές μορφές νοήματος φαίνεται να κλονίζονται, η αναζήτηση του θαύματος αποκτά σχεδόν πολιτική διάσταση. Η παράσταση υπογραμμίζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο η πίστη μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο εξουσίας. Οι μηχανισμοί που δημιουργούνται γύρω από τη μορφή της Αθανασίας αποκαλύπτουν πώς η κοινωνία είναι συχνά πρόθυμη να κατασκευάσει τους δικούς της μύθους, ακόμη και όταν αυτοί στηρίζονται σε εύθραυστα θεμέλια. Το έργο, έτσι, λειτουργεί ως σχόλιο πάνω στη σύγχρονη ανάγκη για ηγέτες, σύμβολα και αφηγήσεις που υπόσχονται λύτρωση.

Συνολικά, η «Αθανασία» αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες θεατρικές προτάσεις της φετινής σεζόν. Με μια δραματουργία που ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και την σάτιρα και με μια σκηνοθεσία που αξιοποιεί τη δύναμη της θεατρικής τελετουργίας, η παράσταση καταφέρνει να μετατρέψει μια συγκεκριμένη ιστορία σε σαρκαστικό στοχασμό πάνω στη συλλογική ανθρώπινη εμπειρία.