Είδαμε το Γυάλινο Κόσμο με την Isabelle Huppert στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Ο Ivo van Hove, που επιστρέφει στη ΣΤΕΓΗ με το αριστούργημα του Tennessee Williams και προσφέρει στην Isabelle Huppert έναν από τους πιο θρυλικούς ρόλους του αμερικανικού ρεπερτορίου.

  • Κριτική Κάτια Σωτηρίου

Ο Φλαμανδός σκηνοθέτης παραδίδει μια , μη αναμενομένη, ανέμπνευστη εκδοχή του θρυλικού έργου του Tennessee Williams. Αντί για τη μελαγχολική ονειροπόληση του Αμερικανού θεατρικού συγγραφέα, προσφέρει έναν κινηματογραφικής αισθητικής ρεαλισμό που γίνεται σκληρά αισθητός στην υποκριτική των ηθοποιών, με την Isabelle Huppert πρωταγωνίστρια.

gyalinos kosmos

Εδώ και πολλά χρόνια, γνωρίζουμε και αναγνωρίζουμε τον Ivo van Hove – και το έχουμε γράψει πολλές φορές – για την ακρίβεια της καλλιτεχνικής του προσφοράς, τη λεπτότητα της ανάγνωσης έργων και τη σκηνοθεσία απαράμιλλων ηθοποιών που εκπλήσσει με την άψογη ακρίβειά του. Το αντίστροφο, ή σχεδόν, από αυτό που δείχνει στην εκδοχή του La Ménagerie de verre. Όλα συμβαίνουν σαν ο Φλαμανδός σκηνοθέτης να μην ήθελε να δώσει μια ξεκάθαρη πορεία στο έργο του Τένεσσι Ουίλιαμς, και στη συνέχεια αρκέστηκε σε μια ήπια και επιδερμική δουλειά, πολύ μακριά από τη φήμη της αριστείας του.

Στην ονειρική προκατάληψη της ψευδαίσθησης που χρησιμοποιείται συχνά για να ξεκινήσει αυτό το κομμάτι όπου οι αναμνήσεις διαδέχονται τη μνήμη, σαν ένα κουβάρι από γκρεμισμένα όνειρα, ο Ivo van Hove απάντησε με έναν αιωρούμενο ρεαλισμό, ο οποίος, χωρίς να είναι εντελώς νατουραλιστικός, παρασύρει την καθημερινή ζωή της οικογένειας Wingfield. H Amanda ένας εμβληματικός ρόλος, είναι μια τυραννική και ασφυκτική νότια Belle. Προερχόμενη από αυτές τις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες που εξακολουθεί να εξιδανικεύει, η μητέρα, μόνη από τότε που ο σύζυγός της άφησε ξαφνικά, θέτει ως προτεραιότητα της να δει την κόρη της, τη Λώρα, ντροπαλή, γοητευμένη από τη συλλογή της από γυάλινα ζώα, να παντρεύεται έναν άντρα που θα της φέρει ασφάλεια. Χρεώνει τον γιο της, Τομ, που σκέφτεται μόνο να ξεφύγει από αυτή τη σκληρή ζωή και να πάει στο ναυτικό, με το σκοπό να βρει μνηστήρα για την αδερφή του πριν σαλπάρει. Μόνο που αυτή η επιθυμία έρχεται σε αντίθεση με τα πολλά μυστήρια που υπονομεύουν αυτή την οικογένεια, την εμποδίζουν να προχωρήσει και την οδηγούν στην άβυσσο. Αυτά περίπου γράφει ο Τένεσσι Γουίλιαμς στο έργο του, μόνο που δεν τα είδαμε ποτέ στην παράσταση του Ίβο Βαν Χόβε.

gyalinos kosmos

Ο Ίβο Βαν Χόβε αποφεύγει σημαντικά και βασικά στοιχεία εμβάθυνσης του έργου: επιλέγει να αποσιωπήσει το άρρητο του έργου – την υποτιθέμενη ομοφυλοφιλία του γιου που δραπετεύει κάθε απόγευμα για να «πάει σινεμά», τους λόγους της βιαστικής αναχώρησης του πατέρα, τις αιτίες του παιδικού εγκλεισμού και του σχεδόν αυτιστικού κοριτσιού, και την περίεργη σχέση της με τον Jim – Μακριά από τον συνηθισμένο του ριζοσπαστισμό, αρκείται σε μια πολύ επιφανειακή, τουλάχιστον, αντιμετώπιση του έργου του Τένεσσι Ουίλιαμς και δεν το βάζει σε κανένα ξεκάθαρο θεατρικό μονοπάτι που να του προσφέρει τη δραματική ένταση και βάθος πεδίου που του αξίζει. Η σκηνή, όσο μαγευτική και συντριπτική κι αν είναι, του Glass Menagerie είναι σύμπτωμα αυτής της στείρας ουδετερότητας στην οποία ο Φλαμανδός σκηνοθέτης επέτρεψε περιέργως να εγκλωβιστεί και γεννά μια παράσταση λιγότερο συγκινητική και ασφυκτική από άλλες παλιότερες δικές του, παρά το γεγονός ότι ο Γυάλινος Κόσμος προσφέρεται και για τα δυο.

Η εξαιρετική ιδέα, που γίνεται αντιληπτή από την αρχή του έργου, είναι ότι δεν είναι η νεαρή κοπέλα που είναι ανάπηρη, αλλά ο ψυχισμός της. Δυστυχώς όμως αυτή η ιδέα δεν υποστηρίζεται από την δυναμική των σχέσεων της οικογένειας, η οποία καμία σχέση δεν έχει με τη δυσλειτουργική οικογένεια Γουίνγκφιλντ που έγραψε ο Τένεσσι Γουίλιαμς. Πρόκειται απλά για μια οικογένεια που έχει κάποια προβλήματα, όπως πολλές, και που έχει μικροκαυγάδες, όπως πολλές. Έτσι ο ελέφαντας στο δωμάτιο, η αναπηρία δηλαδή της Λώρα, δεν υπάρχει πουθενά, η δε ψυχική της απόσταση από τους υπόλοιπους δεν υποστηρίζεται από πουθενά, με αποτέλεσμα  ο χαρακτήρας της Λώρα να χάνει δυο βασικά του στοιχεία: την ευθραυστότητα και την αυτοκατάργηση. Εύλογα ο θεατής αναρωτιέται πώς η Λώρα τρέχει με τόση άνεση, χορεύει – άρρυθμα μεν – αλλά απόλυτα φυσιολογικά δε, και τελικά γιατί πάσχει; Όπως αναρωτιέται και γιατί ο Τομ ασφυκτιά και θέλει τόσο διακαώς να φύγει από το σπίτι του, εγκαταλείποντας μάνα και αδερφή. Καταργεί δηλαδή ο Ίβο Βαν Χόβε τον ίδιο τον καταραμένο ποιητή, αφού ο Τομ δεν είναι άλλος από τον Τένεσσι Γουίλιαμς. Και κάπου εκεί χάνεται όλη η μαγεία του έργου.

gyalinos kosmos isabelle huppert

Εύλογα, η αμηχανία της σκηνοθεσίας του κειμένου επηρεάζει και τη σκηνοθεσία των ηθοποιών, και έτσι, οι τέσσερις ηθοποιοί υποφέρουν από αυτή την νωχελική ανάγνωση που δεν τους δίνει τα μέσα να αποκαλύψουν τα υποκείμενα ζητήματα του έργου. Συνολικά, κλεισμένο στο σκηνικό του Jan Versweyveld του οποίου η αρχική ψευδαίσθηση και η παραξενιά ξεθωριάζει με την πάροδο του χρόνου, το κουαρτέτο βουλιάζει σε ένα αιωρούμενο έργο, και παλεύει να προσφέρει ανακούφιση σε χαρακτήρες που έχουν γίνει, ως επί το πλείστον, εκτοπλασματικοί.

H αρχηγός της οικογένειας του έργου του Ουίλιαμς είναι ένας περίπλοκος χαρακτήρας, ταυτόχρονα γυναίκα του νότου με ξεφτισμένη γοητεία με ρατσιστικές απόψεις, νοσταλγική για τις παλιές εποχές που την περίμεναν υποψήφιοι γαμπροί, αλλά ταυτόχρονα μια γυναίκα που παλεύει να τα βγάλει πέρα, απελπισμένη να δει την κόρη της παντρεμένη ή να αποκτήσει κάποιο ανεξάρτητο εισόδημα πριν χτυπήσει η φτώχεια. Η Huppert προκάλεσε πολλές φορές το γέλιο και την ενσυναίσθηση του κοινού στην ερμηνεία της, με το γνωστό αεικίνητο και νευρώδες της στυλ, αλλά σε ορισμένα σημεία, η πρωταγωνίστριά της απέκρυψε αντί να ενισχύσει την πολυπλοκότητα της Amanda Wingfield. Όταν ο καλεσμένος στο δείπνο, Jim O’Connor (Cyril Gueï) την ενημερώνει για τον αρραβώνα του και την επακόλουθη μη διαθεσιμότητα να παντρευτεί την κόρη της Laura, η Huppert τον κοιτάζει απαθής σε μια παρατεταμένη παύση. Αυτή η κενή αντίδραση είναι βασικό στοιχείο του κινηματογραφικού ρεπερτορίου της. Σε πολλές ταινίες της, όπως στην Gabrielle (Patrice Chéreau, 2005), η ανέκφραστη  εικόνα της Huppert επέτρεψε στην ηθοποιό να εμπνέει τους φαινομενικά απελπισμένους γυναικείους χαρακτήρες που υποδύεται με έναν βαθμό δύναμης. Ωστόσο, η ίδια εικόνα ηχεί κούφια στο Γυάλινο Κόσμο, κυρίως επειδή το κείμενο μας υπενθυμίζει ότι η «Νότια φιλοξενία», για την οποία κομπάζει η Amanda Wingfield, δεν επεκτείνεται σε συμπεριφορά «stand-offish». Κι ενώ θα έπρεπε να είναι μια αδυσώπητη και μάχιμη Amanda, η Huppert δεν σταματά να συνθλίβει τον χαρακτήρα στο προσωπικό της μεγαλείο, κι έτσι μετατρέπει την υπαρκτή νεύρωση της Αμάντα σε ένα One woman show γεμάτο ακκίσματα και μανιερισμούς (πόσες φορές μπορεί να κάνει ένα τουρνικέ με το χέρι της μια ηθοποιός στην ίδια παράσταση;)

gyalinos kosmos

Και αν ακόμα θελήσουμε να πούμε ότι υπηρετώντας το πρόσχημα του συμπλέγματος η Justine Bachelet στο ρόλο της Λώρα είναι ερμηνευτικά άψογη, ωστόσο η Λώρα της σκηνοθετικά δεν είναι η Λώρα που έγραψε ο Τένεσσι Γουίλιαμς . Ο Cyril Gueï και ο Nahuel Pérez Biscayart δεν φαίνεται να έχουν βρει το κλειδί για να δώσουν στον Jim και στον Tom αντίστοιχα όλο το βάθος και την πολυπλοκότητα που χρειάζονται. Ο Τζιμ δεν έχει τη λάμψη που πρέπει, και ο Τομ τίποτα από τον καταραμένο ποιητή, τίποτα που να μας εξηγεί την ανάγκη της φυγής του.

Το έργο εύθραυστο, σύνθετο, με την αυτοβιογραφική του διάσταση, την ονειρική, πυρετώδη ποίησή του, πρόσφερε πολλές δυνατότητες στον εφευρετικό σκηνοθέτη. Όμως οι προθέσεις του παραμένουν ασαφείς. Η παράσταση είναι άρρυθμη και η ερμηνεία των ηθοποιών παρουσιάζει διακυμάνσεις. Απόδειξη, αν χρειαζόταν, ότι η ένωση ενός σπουδαίου έργου, μιας σπουδαίας ηθοποιού και ενός σπουδαίου σκηνοθέτη δεν αρκεί, χωρίς άλλη μορφή παρέμβασης, για να γεννήσει μια μεγάλη παράσταση. Κρίμα.

 

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ IVO VAN HOVE
ΠΑΙΖΟΥΝ
ISABELLE HUPPERT, JUSTINE BACHELET, CYRIL GUEI, NAHUEL PÉREZ BISCAYART
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ
ISABELLE FRAMCHON
ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ
KOEN TACHELET
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ
MATHIEU DANDREAU
ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΦΩΤΙΣΜΩΝ JAN VERSWEYVELD
ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ AN D’HUYS
ΜΟΥΣΙΚΗ GEORGE DHAUW

Σχολιάστε