Η Μακρόνησος απο 21 Νοεμβρίου στο Εν Αθήναις – Φωτογραφικό Αφιέρωμα

Συνδεδεμένη με μια από τις πιο οδυνηρές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας, η Μακρόνησος χρησιμοποιήθηκε από το 1947 ως τόπος εγκλεισμού και «αναμόρφωσης» στρατιωτών και πολιτικών εξορίστων. Οι εμπειρίες όσων βρέθηκαν εκεί αποτελούν μέρος της συλλογικής μνήμης, ενώ το νησί και τα κατάλοιπα των στρατοπέδων του διατηρούν τη σημασία τους ως ιστορικά τεκμήρια της εποχής του Εμφυλίου.

  • Φωτογραφίες Ελπίδα Μουμουλίδου
  • Κείμενο Κάτια Σωτηρίου

elpida moumoulidou makronisos

Σε αυτή την ιστορική συνθήκη εστιάζει το θεατρικό έργο του Μιχάλη Παπαδόπουλου που παρουσιάζεται απο 21 Νοεμβρίου στο θέατρο Εν Αθήναις σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά, φωτίζοντας την εμπειρία των γυναικών που εξορίστηκαν στη Μακρόνησο. Τον Ιανουάριο του 1950, περίπου 1.200 γυναίκες μεταφέρθηκαν από το Τρίκερι στο νησί. Πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκονται διαφορετικές προσωπικές διαδρομές: γυναίκες που απομακρύνθηκαν από τα σπίτια και τις οικογένειές τους, βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον εγκλεισμό και τη βία και κλήθηκαν να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον σχεδιασμένο να κάμψει τις πεποιθήσεις τους. Ορισμένες είχαν μαζί τους παιδιά, ενώ ο αποχωρισμός μητέρων και παιδιών αποτελεί μία από τις πιο σκληρές πλευρές αυτής της ιστορικής εμπειρίας.

elpida moumoulidou makronisos

Η αφετηρία του έργου βρίσκεται στην ιστορία της Βαλεντίνης, μιας γυναίκας που γνώρισε ο συγγραφέας. Η προσωπική της μαρτυρία οδήγησε τον Μιχάλη Παπαδόπουλο σε έρευνα και μελέτη αρχειακού υλικού, καθώς και στη συλλογή προφορικών μαρτυριών. Γύρω από τη Βαλεντίνη διαμορφώνονται οι ιστορίες ακόμη τριών γυναικών: της Μαρίας, της Σμαρώς και της Ελένης. Οι διαδρομές τους περνούν από τη Χίο στο Τρίκερι και από εκεί στη Μακρόνησο, συνδέοντας τις προσωπικές μνήμες με ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο. Το έργο αντλεί από την ιστορική πραγματικότητα και παράλληλα αξιοποιεί τη μυθοπλαστική επεξεργασία, ώστε οι διάσπαρτες εμπειρίες να συγκροτήσουν μια θεατρική αφήγηση.

Η αφήγηση ξεκινά από το παρόν της Βαλεντίνης και κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Οι μνήμες αναδύονται σταδιακά, καθώς πρόσωπα, λέξεις και γεγονότα φέρνουν το παρελθόν στο προσκήνιο. Η Μαρία, η Σμαρώ και η Ελένη εμφανίζονται μέσα από τις αναμνήσεις της, αλλά η καθεμία φέρνει μαζί της τη δική της εμπειρία. Έτσι, η ιστορία δεν περιορίζεται σε μία ενιαία μαρτυρία: σχηματίζεται μέσα από τέσσερις γυναικείες φωνές, που συναντιούνται σε κοινές μνήμες και ταυτόχρονα διατηρούν τη μοναδικότητα της προσωπικής τους διαδρομής.

elpida moumoulidou makronisos

Η επιλογή της προσωπικής αφήγησης φέρνει την ιστορία πιο κοντά στην ανθρώπινη εμπειρία. Οι αριθμοί και οι ιστορικές αναφορές αποκτούν πρόσωπα, οικογενειακούς δεσμούς και συγκεκριμένες διαδρομές: από τη Χίο στο Τρίκερι και από εκεί στη Μακρόνησο. Οι μνήμες των τεσσάρων γυναικών λειτουργούν ως μαρτυρίες μιας εποχής, αλλά και ως υπενθύμιση ότι η ιστορική γνώση διαμορφώνεται μέσα από πολλές διαφορετικές φωνές. Η θεατρική μεταφορά αυτών των εμπειριών συνδέει την έρευνα και το αρχειακό υλικό με την προφορική μαρτυρία, δίνοντας χώρο σε ιστορίες γυναικών που συχνά παραμένουν λιγότερο ορατές στις συνοπτικές αφηγήσεις του παρελθόντος. Με αυτόν τον τρόπο, η «Μακρόνησος» τοποθετεί στο επίκεντρο όχι μόνο τον τόπο της εξορίας, αλλά και τις ζωές που διαμορφώθηκαν μέσα σε αυτήν.

Στο κέντρο του έργου βρίσκονται ζητήματα που αφορούν την εξορία, την πολιτική ταυτότητα, την οικογένεια και τη γυναικεία εμπειρία του εγκλεισμού. Οι γυναίκες της Μακρονήσου δεν παρουσιάζονται μόνο μέσα από τη σχέση τους με άλλους ανθρώπους ή με τα γεγονότα της εποχής. Η καθεμία έχει τη δική της φωνή, τις δικές της αναμνήσεις και τον δικό της τρόπο να αφηγηθεί όσα έζησε. Η καταγραφή τους προσθέτει μια ουσιαστική γυναικεία διάσταση στην ιστορική μνήμη της Μακρονήσου.

Στη σημερινή σκηνική παρουσίαση, η μνήμη του παρελθόντος συνδέεται και με το παρόν: η Βαλεντίνη επιστρέφει σε αυτή την περίοδο της ζωής της με αφορμή μια σύγχρονη συζήτηση γύρω από τη Μακρόνησο. Η ιστορική αφήγηση αποκτά έτσι έναν επίκαιρο άξονα, καθώς θέτει στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες θυμούνται, αφηγούνται και συζητούν τις δύσκολες σελίδες της ιστορίας τους.

elpida moumoulidou makronisos

Η «Μακρόνησος» παρουσιάζεται στο Θέατρο Εν Αθήναις σε μια ιστορική και κοινωνική στιγμή που βλέπουμε το φασισμό να ξανακερδίζει έδαφος στην Ευρώπη.  Στη διανομή συμμετέχουν οι Ασπασία Κράλλη, Ερμίνα Κυριαζή, Θεοδώρα Σιάρκου και Μαριάνθη Σοντάκη. Η μουσική και το ηχητικό τοπίο είναι του Μάνου Αντωνιάδη, τα κοστούμια του Γιώργου Λυντζέρη, οι φωτισμοί της Σεμίνας Παπαλεξανδροπούλου και η επιμέλεια κίνησης της Μαρίζας Τσίγκα. Η παραγωγή είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Αλεξίας Παπαλαζάρου, της πρώτης σκηνοθέτιδας του έργου.

Ταυτότητα παράστασης

  • Κείμενο, έρευνα και στίχοι: Μιχάλης Παπαδόπουλος
  • Σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία: Δημήτρης Καρατζιάς
  • Μουσική και ηχητικό τοπίο: Μάνος Αντωνιάδης
  • Κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης
  • Φωτισμοί: Σεμίνα Παπαλεξανδροπούλου
  • Επιμέλεια κίνησης: Μαρίζα Τσίγκα
  • Παίζουν: Ασπασία Κράλλη, Ερμίνα Κυριαζή, Θεοδώρα Σιάρκου, Μαριάνθη Σοντάκη

*Ο Μιχάλης Παπαδόπουλος είναι θεατρικός συγγραφέας έχοντας γράψει αρκετά αξιόλογα θεατρικά έργα όπως το 1964, 1958 και η Μακρόνησος. Τα έργα του βασίζονται στο πολιτικό και κοινωνικό θέατρο, αποβάλλοντας μέσα από αυτά τους τρόπους σκέψεις και αντίληψης των χαρακτήρων αλλά και τα γιατί που τους οδήγησαν στην πράξη.

Σχολιάστε

Θέατρο - mytheatro.gr